{"id":26176,"date":"2021-07-30T12:30:48","date_gmt":"2021-07-30T10:30:48","guid":{"rendered":"https:\/\/spozywo.pl\/?p=26176"},"modified":"2021-08-14T19:43:46","modified_gmt":"2021-08-14T17:43:46","slug":"dieta-roslinna-a-cukrzyca-w-praktyce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/spozywo.org\/?p=26176","title":{"rendered":"Dieta ro\u015blinna a cukrzyca – w praktyce"},"content":{"rendered":"

Podczas komponowania diety ro\u015blinnej nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na kilka wa\u017cnych sk\u0142adnik\u00f3w aby nie dopu\u015bci\u0107 do ich niedobor\u00f3w. Sk\u0142adniki odz\u0307ywcze budza\u0328ce obawy w diecie wegetarian to najcz\u0119\u015bciej bia\u0142ko, witamina B12, witamina D, kwasy t\u0142uszczowe omega \u2013 3, wapn\u0301, cynk, z\u0307elazo oraz jod. Je\u015bli weganie nie spoz\u0307ywaja\u0328 regularnie pokarmo\u0301w wzbogaconych w te sk\u0142adniki odz\u0307ywcze, nalez\u0307y spoz\u0307ywac\u0301 odpowiednie suplementy [1].<\/span><\/p>\n

Witamina B12<\/b><\/h3>\n

Witamina B12, zwana takz\u0307e kobalamina\u0328 (Cbl), jest rozpuszczalna\u0328 w wodzie witamina\u0328 wyste\u0328puja\u0328ca\u0328 w znacznych ilos\u0301ciach tylko w pokarmach pochodzenia zwierze\u0328cego. Niz\u0307sze ste\u0328z\u0307enie kobalaminy we krwi moz\u0307e sprzyjac\u0301 niedoborom, prowadza\u0328c do wzrostu s\u0301redniej obje\u0328tos\u0301ci krwinek czerwonych (MCV) i niedokrwistos\u0301ci poprzez zmiane\u0328 erytropoezy (proces namna\u017cania i r\u00f3\u017cnicowania czerwonych krwinek krwi). Kobalamina odgrywa ro\u0301wniez\u0307 kluczowa\u0328 role\u0328 w budowaniu neurono\u0301w, a powaz\u0307ny niedobo\u0301r zahamowa\u0142by fizjologiczne tworzenie os\u0142onki mielinowej, zmieniaja\u0328c prawid\u0142owe przekazywanie bodz\u0301co\u0301w. Niestety, ro\u015bliny nie wytwarzaj\u0105 witaminy B12, a organizm nie jest w stanie wytworzy\u0107 jej samodzielnie. Jedyne pokarmy, kt\u00f3re naturalnie zawieraj\u0105 witamin\u0119 B12 to pokarmy pochodzenia zwierz\u0119cego. Dlatego te\u017c dieta \u015bci\u015ble wega\u0144ska mo\u017ce powodowa\u0107 niedob\u00f3r witaminy B12 [2,3].<\/span><\/p>\n

Dodatkowo, niekt\u00f3re leki przeciwcukrzycowe, w tym metformina, zosta\u0142y powi\u0105zane z obni\u017conym poziomem witaminy B12. Dlatego osoby z cukrzyc\u0105 leczone metformin\u0105, szczeg\u00f3lnie du\u017cymi dawkami (np. \u2265 2000 mg\/dl) i przez d\u0142u\u017cszy czas (> 4 lata), powinny regularnie wykonywa\u0107 badania przesiewowe w kierunku niedoboru witaminy B12 [4].<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>Wap\u0144<\/b><\/h3>\n

Wap\u0144 jest podstawowym materia\u0142em budulcowym kos\u0301ci i ze\u0328bo\u0301w. Jest ro\u0301wniez\u0307 potrzebny do przebiegu proceso\u0301w, takich jak skurcze mie\u0328s\u0301ni, przewodnictwo nerwowe, uwalnianie hormono\u0301w z komo\u0301rek syntetyzuja\u0328cych oraz krzepnie\u0328cie krwi. Pe\u0142ni r\u00f3wnie\u017c funkcje wto\u0301rnego przekaz\u0301nika sygna\u0142o\u0301w z pobudzonego receptora b\u0142onowego niekt\u00f3rych hormono\u0301w do wne\u0328trza komo\u0301rki i kofaktora wielu enzymo\u0301w [2].\u00a0<\/span><\/p>\n

Wiele os\u00f3b doros\u0142ych (niezale\u017cnie od sposobu od\u017cywiania) nie spe\u0142nia dziennego zapotrzebowania na pokrycie tego sk\u0142adnika. Wap\u0144 jest sk\u0142adnikiem od\u017cywczym, kt\u00f3ry spo\u017cywany jest w ilo\u015bciach niewystarczaj\u0105cych przez znaczn\u0105 cz\u0119\u015bci populacji [5,6]. Dotyczy to w szczeg\u00f3lno\u015bci wegan, decyduj\u0105cych si\u0119 nie stosowa\u0107 \u017cywno\u015bci wzbogaconej. W\u015br\u00f3d tej grupy os\u00f3b odnotowano bardzo niskie spo\u017cycie wapnia. Chocia\u017c cz\u0119\u015b\u0107 warzyw zawiera wap\u0144, w tym zielone warzywa li\u015bciaste i ro\u015bliny str\u0105czkowe, wap\u0144 z tych \u017ar\u00f3de\u0142 nie jest dobrze biodost\u0119pny. Osoby b\u0119d\u0105ce na diecie wega\u0144skiej mog\u0105 pozyskiwa\u0107 wap\u0144 z tofu, wzbogaconych produkt\u00f3w sojowych lub innych produkt\u00f3w fortyfikowanych, jednak nale\u017cy zachowa\u0107 ostro\u017cno\u015b\u0107, aby zapewni\u0107 jego odpowiednie st\u0119\u017cenie [7].<\/span><\/p>\n

\u017belazo<\/b><\/h3>\n

Z\u0307elazo bierze udzia\u0142 w ro\u0301z\u0307nych funkcjach organizmu, w tym w jednej z najwaz\u0307niejszych, jaka\u0328 jest transport tlenu z p\u0142uc do wszystkich komo\u0301rek cia\u0142a. Mikrosk\u0142adnik ten jest ro\u0301wniez\u0307 niezbe\u0328dny w erytropoezie, w wielu reakcjach immunologicznych, w produkcji leukocyto\u0301w, kwaso\u0301w nukleinowych, neuroprzekaz\u0301niko\u0301w, kolagenu, hormono\u0301w i b\u0142on komo\u0301rkowych neurono\u0301w, jest ro\u0301wniez\u0307 niezbe\u0328dne do prawid\u0142owego metabolizmu komo\u0301rkowego i oddychania komo\u0301rkowego [8].\u00a0<\/span><\/p>\n

Po\u017cywienie jest jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em \u017celaza dla ludzkiego organizmu, kt\u00f3re dostarcza go zar\u00f3wno w postaci hemowej, jak i niehemowej. Diety wegetaria\u0144skie nie zawieraj\u0105 \u017celaza hemowego. Doro\u015bli b\u0119d\u0105cy na diecie wegetaria\u0144skiej i wega\u0144skiej maj\u0105 ni\u017csze zapasy \u017celaza w por\u00f3wnaniu do os\u00f3b b\u0119d\u0105cych na diecie tradycyjnej. Wegetarianie z mniej lub bardziej wyczerpanymi zapasami \u017celaza mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c by\u0107 podatni na niedokrwisto\u015b\u0107 z niedoboru \u017celaza, szczeg\u00f3lnie w przypadkach przewlek\u0142ej lub ostrej utraty krwi, takiej jak na przyk\u0142ad krwawienie z przewodu pokarmowego [9]. Dlatego warto regularnie sprawdza\u0107 poziom \u017celaza, ale r\u00f3wnie\u017c ferrytyny i rozwa\u017cy\u0107 ewentualn\u0105 suplementacj\u0119, najlepiej po konsultacji z lekarzem.<\/span><\/p>\n

Bia\u0142ko<\/b><\/h3>\n

Ilo\u015b\u0107 bia\u0142ka w diecie powinna by\u0107 ustalona indywidualnie. Brak jest dowodo\u0301w na niekorzystne efekty stosowania diet bogatobiakowych w leczeniu dietetycznym pacjento\u0301w z cukrzyc\u0105. U wi\u0119kszo\u015bci chorych na cukrzyc\u0119, podobnie jak w populacji og\u00f3lnej, udzia\u0142 energii pochodz\u0105cej z bia\u0142ka w diecie powinien wynosi 15\u201320% (ok. 1\u20131,5 g\/kg mc.\/d). U chorych na cukrzyc typu 2 z nadmiern\u0105 mas\u0105 cia\u0142a, dieta o obni\u017conej kaloryczno\u015bci, zawieraj\u0105ca 20\u201330% bia\u0142ka, zapewnia wi\u0119ksz\u0105 syto\u015b\u0107 oraz u\u0142atwia redukcj\u0119 i utrzymanie prawid\u0142owej masy cia\u0142a. Mimo \u017ce nie istnieje konieczno\u015b\u0107 ograniczania bia\u0142ka zwierz\u0119cego, to korzystne mo\u017ce by\u0107 zast\u0119powanie bia\u0142ka zwierz\u0119cego bia\u0142kiem ro\u015blinnym (np. sojowym) [10].<\/span><\/p>\n

Jedzenie diety opartej w ca\u0142o\u015bci na ro\u015blinach dostarcza wszystkich niezb\u0119dnych aminokwas\u00f3w i makrosk\u0142adnik\u00f3w, nawet bez stosowania specjalnych suplement\u00f3w diety lub ich kombinacji, pod warunkiem, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142a te s\u0105 mieszane w zbilansowanej diecie. Co wi\u0119cej, spo\u017cywanie diety, w kt\u00f3rej bia\u0142ko pochodzi wy\u0142\u0105cznie z ro\u015blin, wi\u0105\u017ce si\u0119 z obni\u017ceniem poziomu cholesterolu oraz ni\u017cszym ryzykiem wyst\u0105pienia oty\u0142o\u015bci czy chor\u00f3b serca. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107 o r\u00f3\u017cnorodno\u015bci. Gdy \u017ar\u00f3d\u0142a bia\u0142ka ro\u015blinnego nie s\u0105 mieszane i pochodz\u0105 g\u0142\u00f3wnie ze zb\u00f3\u017c, problemem mo\u017ce by\u0107 niskie spo\u017cycie lizyny [11].<\/span><\/p>\n

Podsumowanie:<\/b><\/h3>\n

Zbilansowana dieta ro\u015blinna mo\u017ce poprawi\u0107 kontrol\u0119 glikemii, zwi\u0119kszy\u0107 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na insulin\u0119 i zmniejszy\u0107 przewlek\u0142y stan zapalny, a tym samym zmniejszy\u0107 ryzyko wyst\u0105pienia cukrzycy typu II. Ponadto, wysoka zawarto\u015b\u0107 b\u0142onnika i niska kaloryczno\u015b\u0107 wielu pokarm\u00f3w ro\u015blinnych mo\u017ce dodatkowo zmniejsza\u0107 ryzyko cukrzycy typu II poprzez promowanie utraty\/utrzymania masy cia\u0142a. Nale\u017cy jednak podkre\u015bli\u0107, \u017ce musi to by\u0107 dieta zbilansowana, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 ze \u015bwie\u017cych, najlepiej nieprzetworzonych produkt\u00f3w. Niezbilansowana dieta ro\u015blinna, opieraj\u0105ca si\u0119 np. na produktach gotowych, mo\u017ce charakteryzowa\u0107 si\u0119 wysokim indeksem i \u0142adunkiem glikemicznym, zmniejszon\u0105 ilo\u015bci\u0105 b\u0142onnika, mniejsz\u0105 zawarto\u015bci\u0105 mikrosk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych i wi\u0119ksz\u0105 kaloryczno\u015bci\u0105, co mog\u0142oby skutkowa\u0107 zwi\u0119kszonym ryzykiem wyst\u0105pienia cukrzycy typu II. Taka dieta zawiera\u0142aby r\u00f3wnie\u017c wysoki poziom cukru dodanego, kt\u00f3ry, jak wykazano, jest silnie zwi\u0105zany z wi\u0119kszym przyrostem masy cia\u0142a i ryzykiem cukrzycy.<\/span><\/p>\n

Spodoba\u0142 Ci si\u0119 ten artyku\u0142? Pos\u0142uchaj tak\u017ce o innych aspektach diety wegetaria\u0144skiej i wega\u0144skiej. W odcinku Podcastu Stowarzyszenia Spo\u017cywo rozmawiaj\u0105 dietetycy: Przemys\u0142aw Mijal, \u017baneta Michalak oraz Artur Weso\u0142y.<\/b><\/h3>\n