{"id":26162,"date":"2021-07-29T10:02:26","date_gmt":"2021-07-29T08:02:26","guid":{"rendered":"https:\/\/spozywo.pl\/?p=26162"},"modified":"2021-07-27T17:08:52","modified_gmt":"2021-07-27T15:08:52","slug":"dieta-roslinna-a-cukrzyca","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/spozywo.org\/?p=26162","title":{"rendered":"Dieta ro\u015blinna a cukrzyca – najwa\u017cniejsze informacje"},"content":{"rendered":"

Cukrzyca to przewlek\u0142a choroba metaboliczna charakteryzuj\u0105ca si\u0119 podwy\u017cszonym poziomem glukozy we krwi, kt\u00f3ra z czasem mo\u017ce prowadzi\u0107 do powa\u017cnych uszkodze\u0144 serca, naczy\u0144 krwiono\u015bnych, oczu czy nerek. Najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje cukrzyca typu 2, pojawiaj\u0105ca si\u0119 zwykle u doros\u0142ych, kiedy organizm staje si\u0119 oporny na insulin\u0119 lub nie wytwarza jej w wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci. W ci\u0105gu ostatnich lat cz\u0119sto\u015b\u0107 wyst\u0119powanie cukrzycy typu 2 gwa\u0142townie wzros\u0142a. Je\u015bli chodzi o cukrzyc\u0119 typu 1, jest ona przewlek\u0142ym stanem, w kt\u00f3rym trzustka sama wytwarza niewiele insuliny lub nie wytwarza jej wcale.\u00a0<\/span><\/p>\n

Aktualnie oko\u0142o 422 milion\u00f3w ludzi na ca\u0142ym \u015bwiecie choruje na cukrzyc\u0119 a liczba zachorowa\u0144, zw\u0142aszcza na cukrzyc\u0119 typu 2, ci\u0105gle ro\u015bnie [1].<\/span><\/p>\n

Dieta jest wa\u017cnym czynnikiem wp\u0142ywaj\u0105cym na rozw\u00f3j cukrzycy typu 2. W por\u00f3wnaniu z osobami jedz\u0105cymi mi\u0119so, laktowegetarianie i weganie maj\u0105 ni\u017csze ryzyko zachorowania na cukrzyc\u0119 typu 2. Spo\u017cywanie produkt\u00f3w, takich jak warzywa korzeniowe, zielone warzywa li\u015bciaste, nasiona ro\u015blin str\u0105czkowych, pe\u0142ne ziarna czy orzechy, wi\u0105\u017ce si\u0119 z mniejszym ryzykiem wyst\u0105pienia choroby. Natomiast produkty takie jak czerwone mi\u0119so, przetworzone mi\u0119so i codzienne spo\u017cywanie jaj, wi\u0105za\u0142o si\u0119 ze zwi\u0119kszonym ryzykiem cukrzycy typu 2 [2].<\/span><\/p>\n

W 2016 roku opublikowano badanie, kt\u00f3re pokazuje, \u017ce diety oparte na ro\u015blinach mog\u0105 obni\u017cy\u0107 ryzyko zachorowania na cukrzyc\u0119 typu 2 nawet o oko\u0142o 30%. Samo wy\u0142\u0105czenie produkt\u00f3w zwierz\u0119cych na rzecz ro\u015blinnych alternatyw mo\u017ce obni\u017cy\u0107 ryzyko o 20 % [3].<\/span><\/p>\n

Popularno\u015b\u0107 diet ro\u015blinnych stale ro\u015bnie i coraz wi\u0119cej os\u00f3b, w tym te\u017c osoby cierpi\u0105ce na cukrzyc\u0119, stosuje diety ro\u015blinne. Szacuje si\u0119, \u017ce 11% populacji \u015bwiatowej stosuj\u0119 diet\u0119 wegetaria\u0144sk\u0105, z czego 5% to dieta wegetaria\u0144ska, 3% dieta pescowegetaria\u0144ska i 3% dieta wega\u0144ska [4]. Zbilansowane diety ro\u015blinne charakteryzuj\u0105ce si\u0119 bogatymi w sk\u0142adniki od\u017cywcze i b\u0142onnik produktami zmniejszaj\u0105 ryzyko wyst\u0105pienia cukrzycy typu 2 i stanowi\u0105 skuteczne narz\u0119dzia terapeutyczne w leczeniu cukrzycy typu 2 [5].<\/span><\/p>\n

Czym jest dieta ro\u015blinna?<\/b><\/h3>\n

Termin „dieta ro\u015blinna” obejmuje szeroki zakres wzorc\u00f3w \u017cywieniowych, kt\u00f3re zawieraj\u0105 mniejsze ilo\u015bci produkt\u00f3w pochodzenia zwierz\u0119cego, a wi\u0119ksze produkt\u00f3w ro\u015blinnych, takich jak warzywa, owoce, pe\u0142ne ziarna zb\u00f3\u017c, ro\u015bliny str\u0105czkowe, orzechy i nasiona. Jednak u\u017cycie wyra\u017cenia „dieta ro\u015blinna” zmienia\u0142o si\u0119 w czasie i mo\u017cna znale\u017a\u0107 przyk\u0142ady u\u017cycia tego wyra\u017cenia w odniesieniu do diet wega\u0144skich (kt\u00f3re zawieraj\u0105 tylko \u017cywno\u015b\u0107 pochodzenia ro\u015blinnego, nie pochodz\u0105c\u0105 ze \u017ar\u00f3de\u0142 zwierz\u0119cych) oraz diet wegetaria\u0144skich, kt\u00f3re mog\u0105 zawiera\u0107 nabia\u0142 lub jaja, ale nie zawieraj\u0105 mi\u0119sa [6,7].<\/span><\/p>\n

Diety ro\u015blinne, sa\u0328 uznawane za zdrowe, odpowiednie pod wzgle\u0328dem zawartos\u0301ci sk\u0142adniko\u0301w odz\u0307ywczych i moga\u0328ce zapewnic\u0301 korzys\u0301ci zdrowotne w zapobieganiu i leczeniu niekto\u0301rych choro\u0301b. Diety te moga\u0328 byc\u0301 odpowiednie na wszystkich etapach z\u0307ycia, w tym cia\u0328z\u0307y, laktacji, niemowle\u0328ctwa, dziecin\u0301stwa, dojrzewania, starszej doros\u0142os\u0301ci oraz dla sportowco\u0301w. Diety ros\u0301linne sa\u0328 bardziej zro\u0301wnowaz\u0307one s\u0301rodowiskowo niz\u0307 diety bogate w produkty pochodzenia zwierze\u0328cego, poniewaz\u0307 zuz\u0307ywaja\u0328 mniej zasobo\u0301w naturalnych, co wia\u0328z\u0307e sie\u0328 ze znacznie mniejszymi szkodami dla s\u0301rodowiska. U wegetarian, w tym wegan, wyste\u0328puje mniejsze ryzyko wysta\u0328pienia choro\u0301b dietozalez\u0307nych, w tym choroby niedokrwiennej serca, cukrzycy typu 2, nadcis\u0301nienia te\u0328tniczego, niekto\u0301rych rodzajo\u0301w raka i oty\u0142os\u0301ci [5]<\/span><\/p>\n

Zdrowa dieta ro\u015blinna ma na celu maksymalizacj\u0119 spo\u017cycia pokarm\u00f3w ro\u015blinnych bogatych w sk\u0142adniki od\u017cywcze przy jednoczesnym ograniczeniu do minimum przetworzonej \u017cywno\u015bci, olej\u00f3w i pokarm\u00f3w pochodzenia zwierz\u0119cego (w tym nabia\u0142u i jaj). Zach\u0119ca ona do spo\u017cywania du\u017cej ilo\u015bci warzyw (gotowanych lub surowych), owoc\u00f3w, fasoli, grochu, soczewicy, soi, nasion i orzech\u00f3w (w mniejszych ilo\u015bciach) i jest zazwyczaj niskot\u0142uszczowa [8].<\/span><\/p>\n

Mimo, \u017ce dieta wega\u0144ska reprezentuje „zdrowy model” \u017cywienia, powinna zapewnia\u0107 prawid\u0142owe spo\u017cycie sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych. W rzeczywisto\u015bci, jednym z potencjalnych „ogranicze\u0144” diety wega\u0144skiej s\u0105 mo\u017cliwe niedobory \u017cywieniowe, kt\u00f3re mog\u0105 powsta\u0107 z powodu ograniczenia wszystkich pokarm\u00f3w pochodzenia zwierz\u0119cego.<\/span><\/p>\n

Dlatego te\u017c, warunkiem stosowania diet ro\u015blinnych jest ich dobre bilansowanie na bazie nieprzetworzonych produkt\u00f3w ro\u015blinnych. Z diety nale\u017cy wyeliminowa\u0107 dania sma\u017cone, s\u0142odycze, syropy do s\u0142odzenia, du\u017ce ilo\u015bci oleju, orzech\u00f3w i nasion oraz suszonych owoc\u00f3w ze wzgl\u0119du na wysok\u0105 warto\u015b\u0107 energetyczn\u0105 i zawarto\u015b\u0107 cukru. Zbilansowana dieta ro\u015blinna jest bogata w w\u0119glowodany, kwasy t\u0142uszczowe omega-6, b\u0142onnik pokarmowy, karotenoidy, kwas foliowy, witamin\u0119 C, witamin\u0119 E i magnez, a stosunkowo uboga w bia\u0142ka, kwasy t\u0142uszczowe omega-3, witamin\u0119 B12, witamin\u0119 D oraz wap\u0144, \u017celazo, cynk i jod [9].<\/span><\/p>\n

W jaki spos\u00f3b dieta ro\u015blinna mo\u017ce pom\u00f3c w zapobieganiu lub leczeniu cukrzycy typu 2?<\/b><\/h3>\n
    \n
  • Utrata masy cia\u0142a\u00a0<\/b><\/li>\n<\/ul>\n

    Redukcja masy cia\u0142a to najlepszy spos\u00f3b niefarmakologicznego wsparcia leczenia zaburze\u0144 w\u0119glowodanowych. Niestety, oty\u0142o\u015b\u0107 to jedna z cz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105cych chor\u00f3b XXI wieku i jedna z g\u0142\u00f3wnych przyczyn cukrzycy typu 2. Wed\u0142ug danych opublikowanych przez \u015awiatow\u0105 Organizacj\u0119 Zdrowia w 2016 roku a\u017c 39% \u015bwiatowej populacji doros\u0142ych w wieku 18 lat i starszych mia\u0142o nadwag\u0119, w tym 13% by\u0142o oty\u0142ych. Zwi\u0119kszone spo\u017cycie pokarm\u00f3w bogatych w b\u0142onnik mo\u017ce prowadzi\u0107 do utraty wagi, poniewa\u017c pokarmy wysokob\u0142onnikowe sprzyjaj\u0105 uczuciu syto\u015bci, ograniczaj\u0105c dalsze spo\u017cycie pokarm\u00f3w o du\u017cej g\u0119sto\u015bci energetycznej – co pomaga r\u00f3wnie\u017c zmniejszy\u0107 oporno\u015b\u0107 na insulin\u0119 [5, 10, 11].\u00a0<\/span><\/p>\n

    W jednym badaniu, w\u015br\u00f3d os\u00f3b z nadwag\u0105 jedna grupa bez zmiany dotychczasowej diety mia\u0142a do\u0142o\u017cy\u0107 do niej pi\u0119\u0107 szklanek ro\u015blin str\u0105czkowych na tydzie\u0144. Natomiast druga grupa zmniejszy\u0142a warto\u015b\u0107 energetyczn\u0105 posi\u0142k\u00f3w o ok. 500 kcal. Osoby z grupy pierwszej r\u00f3wnie skutecznie co grupa druga zredukowa\u0142y mas\u0119 cia\u0142a i st\u0119\u017cenie glukozy pomimo spo\u017cywania wi\u0119kszej obj\u0119to\u015bci jedzenia. Grupa pierwsza dodatkowo uzyska\u0142a wi\u0119ksz\u0105 redukcj\u0119 st\u0119\u017cenia insuliny [12]. Dlatego w celu poprawy zdrowia, ale i samopoczucia, nie trzeba stosowa\u0107 restrykcyjnych diet. Warto zacz\u0105\u0107 od wi\u0119kszej ilo\u015bci nieprzetworzonych produkt\u00f3w ro\u015blinnych.\u00a0<\/span><\/p>\n

      \n
    • Poprawa wra\u017cliwo\u015bci na insulin\u0119<\/b><\/li>\n<\/ul>\n

      Diety ro\u015blinne, oparte na ca\u0142ych i minimalnie przetworzonych produktach zmniejszaj\u0105 insulinooporno\u015b\u0107 i poprawiaj\u0105 kontrol\u0119 glikemii. Diety te s\u0105 bogate w b\u0142onnik, przeciwutleniacze i magnez, z kt\u00f3rych wszystkie wykaza\u0142y, \u017ce promuj\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na insulin\u0119. Przeciwutleniacze, takie jak polifenole, mog\u0105 hamowa\u0107 wch\u0142anianie glukozy, stymulowa\u0107 wydzielanie insuliny, zmniejsza\u0107 w\u0105trobow\u0105 produkcj\u0119 glukozy i zwi\u0119ksza\u0107 wychwyt glukozy. B\u0142onnik, moduluje poposi\u0142kow\u0105 odpowied\u017a glukozy i jest fermentowany przez bakterie jelitowe w celu wytworzenia kr\u00f3tko\u0142a\u0144cuchowych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c poprawiaj\u0105 odpowied\u017a glukozy i wra\u017cliwo\u015b\u0107 na insulin\u0119. Ponadto, b\u0142onnik zmniejsza g\u0119sto\u015b\u0107 energetyczn\u0105 pokarm\u00f3w, wspomaga uczucie syto\u015bci i przyczynia si\u0119 do utraty masy cia\u0142a, co z kolei wp\u0142ywa na zmniejszenie insulinooporno\u015bci. B\u0142onnik pokarmowy wi\u0105\u017ce si\u0119 z obni\u017ceniem marker\u00f3w stanu zapalnego, co r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na zmniejszenie insulinooporno\u015bci [2].\u00a0<\/span><\/p>\n

      Co wi\u0119cej, osoby b\u0119d\u0105ce na dietach ro\u015blinnych, spo\u017cywaj\u0105 mniej t\u0142uszcz\u00f3w nasyconych. <\/span>Nagromadzenie nasyconych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych w b\u0142onach kom\u00f3rkowych kom\u00f3rek mi\u0119\u015bniowych koreluje z oporno\u015bci\u0105 na insulin\u0119. U wegan ilo\u015b\u0107 t\u0142uszczu znajduj\u0105cego si\u0119 w g\u0142\u0119bokich mi\u0119\u015bniach podudzia jest znacz\u0105co mniejsza ni\u017c u os\u00f3b na diecie tradycyjnej o podobnej masie cia\u0142a, a tym samym stwierdza si\u0119 u nich lepsz\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na insulin\u0119 [12].<\/span><\/p>\n

        \n
      • Zmniejszone ryzyko wyst\u0105pienia chor\u00f3b uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia<\/b><\/li>\n<\/ul>\n

        Wegetarianie spo\u017cywaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c mniej t\u0142uszcz\u00f3w nasyconych, a zast\u0105pienie tych t\u0142uszcz\u00f3w wielonienasyconymi kwasami t\u0142uszczowymi okaza\u0142o si\u0119 korzystne w przypadku cukrzycy i jej wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powania [13]. Niskot\u0142uszczowe, diety oparte na produktach ro\u015blinnych wykaza\u0142y skuteczno\u015b\u0107 w zmniejszaniu st\u0119\u017cenia cholesterolu LDL i prowadz\u0105 do istotnego zmniejszenia ryzyka chor\u00f3b uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia. Stwierdzono, \u017ce kontrola ci\u015bnienia t\u0119tniczego by\u0142a odwrotnie proporcjonalna do ilo\u015bci spo\u017cywanych produkt\u00f3w zwierz\u0119cych, przy czym osoby powstrzymuj\u0105ce si\u0119 od spo\u017cywania wszystkich produkt\u00f3w zwierz\u0119cych osi\u0105ga\u0142y najwi\u0119ksz\u0105 popraw\u0119. Wzorzec \u017cywieniowy oparty na produktach ro\u015blinnych, zawieraj\u0105cy orzechy, soj\u0119 i\/lub rozpuszczalny b\u0142onnik, mo\u017ce obni\u017cy\u0107 st\u0119\u017cenie cholesterolu LDL o 25-30%, co jest warto\u015bci\u0105 por\u00f3wnywaln\u0105 do tej, jak\u0105 mo\u017cna uzyska\u0107 stosuj\u0105c leki z grupy statyn. Zastosowanie niskot\u0142uszowej diety ro\u015blinnej w 5-letniej pr\u00f3bie klinicznej Multicenter Lifestyle Demonstration Project (MLDP), wykaza\u0142o odwr\u00f3cenie choroby serca. Do badania MLDP w\u0142\u0105czono podgrup\u0119 os\u00f3b z cukrzyc\u0105, kt\u00f3rzy osi\u0105gn\u0119li tak\u0105 sam\u0105 popraw\u0119 w zakresie czynnik\u00f3w ryzyka sercowo-naczyniowego, jak osoby, kt\u00f3re nie mia\u0142y cukrzycy [14].<\/span><\/p>\n

          \n
        • Lepsza kontrola poziomu cukru we krwi<\/b><\/li>\n<\/ul>\n

          Badania wykaza\u0142y r\u00f3wnie\u017c, \u017ce t\u0142uszcze nasycone, kt\u00f3re znajduj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w pokarmach pochodzenia zwierz\u0119cego, mog\u0105 blokowa\u0107 insulinie mo\u017cliwo\u015b\u0107 sygnalizowania kom\u00f3rek mi\u0119\u015bni i w\u0105troby. Dzieje si\u0119 tak, poniewa\u017c t\u0142uszcze nasycone mog\u0105 prowadzi\u0107 do gromadzenia si\u0119 ceramid\u00f3w (toksycznych metabolit\u00f3w t\u0142uszczu) w kom\u00f3rkach mi\u0119\u015bni i w\u0105troby. Ceramid pozwala mniejszej ilo\u015bci sygna\u0142\u00f3w z insuliny we krwi dotrze\u0107 do kom\u00f3rek mi\u0119\u015bni i w\u0105troby. W rezultacie, kom\u00f3rki nie s\u0105 w stanie pobiera\u0107 glukozy i zamienia\u0107 jej w energi\u0119. Dlatego te\u017c zr\u00f3wnowa\u017cona dieta ro\u015blinna, kt\u00f3ra jest generalnie uboga w t\u0142uszcze nasycone, mo\u017ce poprawi\u0107 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na insulin\u0119, co pozwala kom\u00f3rkom mi\u0119\u015bni i w\u0105troby pobiera\u0107 cukier – utrzymuj\u0105c kontrol\u0119 nad poziomem cukru we krwi [2].<\/span><\/p>\n

          Spodoba\u0142 Ci si\u0119 ten artyku\u0142? Pos\u0142uchaj tak\u017ce o innych aspektach diety wegetaria\u0144skiej i wega\u0144skiej. W odcinku Podcastu Stowarzyszenia Spo\u017cywo rozmawiaj\u0105 dietetycy: Przemys\u0142aw Mijal, \u017baneta Michalak oraz Artur Weso\u0142y.<\/b><\/h3>\n