{"id":25109,"date":"2021-05-19T11:04:54","date_gmt":"2021-05-19T09:04:54","guid":{"rendered":"https:\/\/spozywo.pl\/?p=25109"},"modified":"2021-07-11T09:04:16","modified_gmt":"2021-07-11T07:04:16","slug":"cukrzyca-roznice","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/spozywo.org\/?p=25109","title":{"rendered":"Cukrzyca typu I i cukrzyca typu II – poznaj r\u00f3\u017cnic\u0119"},"content":{"rendered":"

Zar\u00f3wno cukrzyca typu 1 jak cukrzyca typu 2 to choroby, w kt\u00f3rych zostaje zaburzony proces wydzielania i\/lub dzia\u0142ania insuliny. Cukrzyca typu 1 pojawia si\u0119 gdy organizm nie jest w stanie wytworzy\u0107 wystarczaj\u0105cej jej ilo\u015bci. Cukrzyca typu 2 to sytuacja, w kt\u00f3rej organizm nie mo\u017ce wykorzystywa\u0107 w pe\u0142ni insuliny, kt\u00f3r\u0105 wytwarza. W obydwu przypadkach zaburzenia ilo\u015bci i przetwarzania insuliny prowadz\u0105 do hiperglikemii, kt\u00f3ra powoduje uszkodzenie, zaburzenie czynno\u015bci i niewydolno\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnych narz\u0105d\u00f3w (oczu, nerek, nerw\u00f3w, serca i naczy\u0144 krwiono\u015bnych)<\/span>. Jak to si\u0119 dzieje? Zjedzone przez nas w\u0119glowodany zostaj\u0105 roz\u0142o\u017cone na glukoz\u0119, cukier b\u0119d\u0105cy g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em energii organizmu. Glukoza dostaje si\u0119 nast\u0119pnie do krwiobiegu. Trzustka reaguje produkuj\u0105c insulin\u0119, kt\u00f3ra umo\u017cliwia glukozie przedostanie si\u0119 do kom\u00f3rek organizmu w celu dostarczenia energii. Insulina pomaga te\u017c przechowywa\u0107 nadmiar glukozy na potrzeby energetyczne.\u00a0 Je\u015bli po posi\u0142ku poziom insuliny jest wysoki – nadmiar glukozy magazynowany jest w w\u0105trobie w postaci glikogenu. Pomi\u0119dzy posi\u0142kami – przy niskim poziomie insuliny – w\u0105troba uwalnia do krwiobiegu glikogen w postaci glukozy. Utrzymuje to poziom cukru we krwi w w\u0105skim zakresie. Je\u015bli jednak masz cukrzyc\u0119 Tw\u00f3j poziom glukozy b\u0119dzie nadal wzrasta\u0142 po jedzeniu, poniewa\u017c nie ma wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci insuliny, aby przenie\u015b\u0107 glukoz\u0119 do kom\u00f3rek cia\u0142a.<\/span><\/p>\n

Chory na cukrzyc\u0119 organizm nie mo\u017ce wi\u0119c prawid\u0142owo przechowywa\u0107 i wykorzystywa\u0107 \u201cpaliwa\u201d (glukozy) do wytwarzania energii, kt\u00f3re pozyskuje w procesie metabolizmu przyjmowanych z po\u017cywienia w\u0119glowodan\u00f3w. Niedob\u00f3r insuliny powoduje hiperglikemi\u0119. Kiedy poziom glukozy w organizmie jest zbyt wysoki, staje si\u0119 to stanem przewlek\u0142ym znanym w\u0142a\u015bnie jako cukrzyca.\u00a0<\/span><\/p>\n

\u015awiatowa Organizacja Zdrowia (WHO) sklasyfikowa\u0142a kilka typ\u00f3w cukrzycy, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najwi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 zachorowa\u0144 jest typowa dla cukrzycy typu 2 (ok. 90%-95%). Cukrzyca typu 1 stanowi oko\u0142o 9-11% przypadk\u00f3w, pozosta\u0142e to inne specyficzne typy cukrzycy i cukrzyca ci\u0105\u017cowa. Na cukrzyc\u0119 choruje ju\u017c ponad 422 miliony os\u00f3b na ca\u0142ym \u015bwiecie i liczba ta stale ro\u015bnie, b\u0119d\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 zgon\u00f3w na \u015bwiecie. Cukrzyca sta\u0142a si\u0119 chorob\u0105 cywilizacyjn\u0105, zwi\u0105zan\u0105 ju\u017c nie tylko z genetyk\u0105 ale i zmieniaj\u0105cymi si\u0119 modelami \u017cywienia i stylu \u017cycia. Prowadz\u0105c jednak zdrowy styl \u017cycia, oparty na odpowiedniej diecie, aktywno\u015bci fizycznej i wsparciu leczeniem, choruj\u0105c na cukrzyc\u0119 mo\u017cna prowadzi\u0107 normalne \u017cycie i zminimalizowa\u0107 jej skutki.<\/span><\/p>\n

Dwa typu cukrzycy – jakie maj\u0105 przyczyny?<\/b><\/h3>\n

Cukrzyca typu 1 i 2 ma r\u00f3\u017cne przyczyny, ale i dwa wsp\u00f3lne czynniki. W obu przypadkach chorob\u0119 si\u0119 dziedziczy ale do jej manifestacji niezb\u0119dne jest pojawienie si\u0119 czynnika wyzwalaj\u0105cego.\u00a0<\/span><\/p>\n

Cukrzyca 1, dawniej nazywana cukrzyc\u0105 insulinozale\u017cn\u0105 lub cukrzyc\u0105 m\u0142odzie\u0144cz\u0105, to choroba u pod\u0142o\u017ca kt\u00f3rej le\u017cy przewlek\u0142y, autoimmunologiczny proces chorobowy – <\/span>b\u0142\u0105d w uk\u0142adzie immunologicznym prowadzi do sytuacji, w kt\u00f3rej organizm niszczy sw\u00f3j w\u0142asny narz\u0105d, a dok\u0142adnie produkuj\u0105ce insulin\u0119 kom\u00f3rki beta wysp trzustkowych<\/span>. Przyczyny cukrzycy typu 1 nie s\u0105 do ko\u0144ca poznane. W patogenezie choroby istotna rol\u0119 odgrywaj\u0105 predyspozycje genetyczne do chor\u00f3b z autoimmunizacji, zwi\u0105zane g\u0142\u00f3wnie z tzw. uk\u0142adem HLA (do cukrzycy typu 1 predysponuj\u0105 haplotypy HLA-DRB1*03.DQ2 i HLA-DRB1*04.DQ8). I\u00a0 Je\u015bli oboje rodzic\u00f3w ma cukrzyc\u0119 typu 1, ryzyko zachorowania przez ich dziecko wynosi od 1 na 10 do 1 na 4.\u00a0 Je\u015bli chory jest tylko ojciec, prawdopodobie\u0144stwo zachorowania na cukrzyc\u0119 u dziecka wynosi 1 do 17. Je\u015bli za\u015b chora na <\/span>cukrzyc\u0119 typu 1 matka urodzi dziecko przed 25 r.\u017c., ryzyko dla niego wynosi 1 do 25 lub 1 na 100 je\u015bli urodzi dziecko po 25 r.\u017c.<\/span><\/p>\n

Du\u017ce znaczenie maj\u0105 czynniki \u015brodowiskowe – wskazuje si\u0119 na takie przyczyny jak infekcje enterowirusowe, uwarunkowania klimatyczne, rodzaj diety w dzieci\u0144stwie w tym zbyt wczesne karmienie mlekiem krowim, czy niedobory witaminy D u niemowl\u0105t). Przeciwcia\u0142a przeciwwyspowe mog\u0105 si\u0119 pojawi\u0107 na wiele miesi\u0119cy, a nawet lat przed wyst\u0105pieniem objaw\u00f3w. Aktywn\u0105 cukrzyc\u0119 charakteryzuje bezwzgl\u0119dny niedob\u00f3r insuliny. Choroba pojawia si\u0119 zwykle nagle, dotyka dzieci i osoby m\u0142ode.<\/span><\/p>\n

Z kolei cukrzyca typu 2 charakteryzuje si\u0119 wzgl\u0119dnym niedoborem insuliny oraz oporno\u015bci\u0105 na ni\u0105, czego powodem najcz\u0119\u015bciej s\u0105 uwarunkowania genetyczne (dziedziczenie wielogenowe) i \u015brodowiskowe (oty\u0142o\u015b\u0107, zw\u0142aszcza brzuszna, palenie papieros\u00f3w, brak aktywno\u015bci fizycznej<\/span>). Ten proces bardzo cz\u0119sto trwa niezauwa\u017cony przez wiele lat nie daj\u0105c wyra\u017anych objaw\u00f3w, a organizm stopniowo wyczerpuje swoje umiej\u0119tno\u015bci dzia\u0142ania w \u201ctrybie awaryjnym\u201d. Insulina traci swoj\u0105 skuteczno\u015b\u0107 utrzymania w\u0142a\u015bciwego poziomu glukozy we krwi, nast\u0119puje jej zwi\u0119kszona produkcja docelowo wyczerpuj\u0105ca mo\u017cliwo\u015bci wydzielnicze wysp trzustkowych. Dotyczy zwykle os\u00f3b starszych, po 40 r.\u017c. aczkolwiek notuje si\u0119 coraz wi\u0119cej zachorowa\u0144 r\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d m\u0142odszej populacji, w tym dzieci.<\/span>
\n<\/span><\/p>\n

Typowe objawy cukrzycy typu 1 i cukrzycy typu 2<\/b><\/h3>\n

Mimo r\u00f3\u017cnic w samej chorobie osoby z cukrzyc\u0105 typu 1 i 2 do\u015bwiadczaj\u0105 wielu takich samych objaw\u00f3w. W obu przypadkach pacjenci musz\u0105 kontrolowa\u0107 ilo\u015b\u0107 cukru we krwi i systematycznie konsultowa\u0107 sw\u00f3j stan z diabetologiem (endokrynologiem). Objawy pojawiaj\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bciej w cukrzycy typu 1 ni\u017c typu 2. Nale\u017c\u0105 do nich m. in. wielomocz, wzmo\u017cone pragnienie, cechy odwodnienia, zazwyczaj umiarkowanie nasilone (zmniejszenie elastyczno\u015bci sk\u00f3ry, sucho\u015b\u0107 sk\u00f3ry i b\u0142on \u015bluzowych), os\u0142abienie i senno\u015b\u0107, kwasica i \u015bpi\u0105czka ketonowa, sk\u0142onno\u015b\u0107 do ropnych zaka\u017ce\u0144 sk\u00f3ry lub zaka\u017ce\u0144 uk\u0142adu moczowo-p\u0142ciowego<\/span>.<\/span><\/p>\n

Nag\u0142y pocz\u0105tek cukrzycy 1 jest wynikiem gwa\u0142townego wyczerpania rezerw wydzielniczych kom\u00f3rek \u03b2 trzustki na skutek czego nast\u0119puje szybki rozw\u00f3j przewlek\u0142ych powik\u0142a\u0144. Jednym z nich jest kwasica ketonowa dla kt\u00f3rej charakterystyczne jest zmniejszenie pH krwi i obecno\u015b\u0107 tzw. cia\u0142 ketonowych w moczu. W razie nag\u0142ego niedoboru insuliny dochodzi do nadmiernego wytwarzania glukozy w w\u0105trobie (tzw. glukoneogenezy) oraz nasilonej lipolizy z powstawaniem cia\u0142 ketonowych, w konsekwencji kt\u00f3rych dochodzi do odwodnienie i zaburze\u0144 elektrolitowych. Kwasica ketonowa mo\u017ce doprowadzi\u0107 do tzw. \u015bpi\u0105czki ketonowej, czyli ca\u0142kowitej utraty przytomno\u015bci, b\u0119d\u0105cej stanem bezpo\u015bredniego zagro\u017cenia \u017cycia. U doros\u0142ych objawy narastaj\u0105 wolniej, czasem przez kilka miesi\u0119cy, choroba na og\u00f3\u0142 nie rozpoczyna si\u0119 \u015bpi\u0105czk\u0105 kwasicz\u0105 (cho\u0107 pojawiaj\u0105 si\u0119 objawy kwasicy ketonowej). Wieloletni przebieg pozornie \u0142agodnej hiperglikemii sprzyja podst\u0119pnemu rozwojowi przewlek\u0142ych powik\u0142a\u0144.\u00a0<\/span><\/p>\n

W cukrzycy 2 typowe objawy pojawiaj\u0105 si\u0119 znacznie rzadziej, choroba cz\u0119sto przebiega bezobjawowo i wykrywa si\u0119 j\u0105 przypadkowo lub w badaniach przesiewowych. Nieleczona sprzyja rozwojowi przewlek\u0142ych powik\u0142a\u0144, zw\u0142aszcza sercowo-naczyniowych. U wi\u0119kszo\u015bc chorych wyst\u0119puje oty\u0142o\u015b\u0107, najcz\u0119\u015bciej typu brzusznego; nadci\u015bnienie t\u0119tnicze i zaburzenia lipidowe. Rezerwy wydzielnicze kom\u00f3rki \u03b2 stopniowo si\u0119 wyczerpuj\u0105 w miar\u0119 trwania cukrzycy.<\/span><\/p>\n

W\u0142a\u015bciwa diagnoza\u00a0<\/b><\/h3>\n

Nag\u0142y charakter cukrzycy typu 1 i jej bezobjawowe pocz\u0105tki sprawiaj\u0105, \u017ce wczesna diagnoza jest bardzo trudna. Obecnie nie istnieje te\u017c niestety skuteczna i wprowadzona do praktyki klinicznej metoda jej zapobiegania. Od wielu lat prowadzone s\u0105 badania naukowe w tym kierunku.<\/span><\/p>\n

Obecno\u015b\u0107 cukrzycy typu 1 potwierdzaj\u0105 tzw. markery autoimmunizacji – czyli stwierdzenie w surowicy krwi obecno\u015bci przeciwcia\u0142:\u00a0<\/span><\/p>\n

    \n
  • przeciw antygenom kom\u00f3rek \u00df wysp trzustki (ang. islet cell antibody \u2013 ICA),\u00a0<\/span><\/li>\n
  • przeciw dekarboksylazie kwasu glutaminowego (ang. gamma-glutamic acid decarboxylase \u2013 anty-GAD),\u00a0<\/span><\/li>\n
  • przeciw insulinie (ang. insulin antibodies \u2013 IAA),\u00a0<\/span><\/li>\n
  • przeciw fosfatazom tyrozyny (IA-2, IA2beta)\u00a0<\/span><\/li>\n
  • przeciwcia\u0142a przeciwcynkowe (Zn8)\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ul>\n

    Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego jako standard w rozpoznawaniu cukrzycy stosuje si\u0119 poni\u017csze kryteria diagnostyczne:<\/span><\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Czym si\u0119 r\u00f3\u017cni leczenie i dietoterapia w cukrzycy typu 1 od cukrzycy typu 2?<\/b><\/h3>\n

    Skuteczne leczenie cukrzycy wymaga d\u0142ugofalowej opieki nad pacjentem przez do\u015bwiadczony interdyscyplinarny zesp\u00f3\u0142 (internista, diabetolog, dietetyk, psycholog). Takie leczenie jest zwykle kompleksowe i wymaga dobrania przez lekarza w\u0142a\u015bciwych metod<\/span>.\u00a0<\/span><\/p>\n

    Dwa r\u00f3\u017cne podej\u015bcia do leczenia i terapii \u017cywieniowej przy dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych typach cukrzycy wynikaj\u0105 z zasadniczej r\u00f3\u017cnicy pomi\u0119dzy nimi. Podczas gdy cukrzycy typu 1 niestety nie mo\u017cemy zapobiec to w cukrzycy typu 2 modyfikacja stylu \u017cycia i \u017cywienia, szczeg\u00f3lnie w kontek\u015bcie prewencji ma ogromne znaczenie. G\u0142\u00f3wnym celem leczenia i dietoterapii cukrzycy jest uzyskanie optymalnej kontroli glikemii oraz redukcja rozwoju jej powik\u0142a\u0144.\u00a0<\/span><\/p>\n

    Diabetycy typu 1 s\u0105 zobowi\u0105zani do regularnego wstrzykiwania insuliny w celu usuni\u0119cia cukru z krwiobiegu. Diabetycy typu 2 zazwyczaj przyjmuj\u0105 leki normuj\u0105ce poziom glukozy we krwi (metformina, agonista receptora GLP-1, tzw. flozyny, inaczej inhibitory kotransportera sodowo-glukozowego SGLT-2), jednak w p\u00f3\u017aniejszym okresie \u017cycia, osoba z typem 2 mo\u017ce przyjmowa\u0107 insulin\u0119, aby lepiej kontrolowa\u0107 poziom cukru we krwi.\u00a0<\/span><\/p>\n

    Og\u00f3lne zasady leczenia cukrzycy:<\/strong><\/h4>\n
      \n
    • Leczenie cukrzycy typu I: insulina – metoda wielokrotnych wstrzykni\u0119\u0107 lub ci\u0105g\u0142y podsk\u00f3rny wlew insuliny (pompa insulinowa)<\/span><\/li>\n
    • Leczenie cukrzycy typu II: dieta, wysi\u0142ek fizyczny i metformina w razie braku efektu konieczna jest intensyfikacja leczenia lekami doustnymi i\/lub insulin\u0105<\/span><\/li>\n<\/ul>\n

      Spos\u00f3b od\u017cywiania w cukrzycy jest bardzo wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 terapii. Celem leczenia dietetycznego jest uzyskanie i utrzymanie: prawid\u0142owego poziomu glukozy we krwi w celu prewencji powik\u0142a\u0144 cukrzycy, optymalizacji st\u0119\u017cenia lipid\u00f3w i lipoprotein w surowicy, optymalnych warto\u015bci ci\u015bnienia t\u0119tniczego i po\u017c\u0105danej masy cia\u0142a. Warto te\u017c wspomnie\u0107, \u017ce nie istnieje jedna dieta dla wszystkich pacjent\u00f3w cukrzyc\u0105 i zawsze warto skorzysta\u0107 z pomocy do\u015bwiadczonego dietetyka w ustaleniu indywidualnych zalece\u0144 dla danego pacjenta.\u00a0<\/span><\/p>\n

      Zar\u00f3wno w cukrzycy 1 jak 2 w leczeniu \u017cywieniowym pacjenci powinni zwraca\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na regularno\u015b\u0107 posi\u0142k\u00f3w, ich w\u0142a\u015bciwe zbilansowanie i kontrol\u0119 ilo\u015bci i jako\u015bci przyjmowanych w\u0119glowodan\u00f3w.\u00a0<\/span><\/p>\n

      Og\u00f3lne zalecenia dla os\u00f3b z cukrzyc\u0105 bez wzgl\u0119du na jej typ:<\/b><\/h4>\n
        \n
      • Kontrola wielko\u015bci porcji posi\u0142k\u00f3w\u00a0<\/span><\/li>\n
      • Kontrola ilo\u015b\u0107 przyjmowanych w\u0119glowodan\u00f3w (w pojedynczym posi\u0142ku i w ci\u0105gu doby)<\/span><\/li>\n
      • Ograniczenie przyjmowania \u0142atwo przyswajalnych w\u0119glowodan\u00f3w, w tym cukr\u00f3w dodanych (cukier, s\u0142odycze, czekolada, syropy, konfitury, s\u0142odkie owoce, d\u017cemy, ciasta, lody, napoje i soki owocowe, cola, mi\u00f3d, produkty z m\u0105ki pszennej);\u00a0<\/span><\/li>\n
      • W\u0119glowodany powinny pochodzi\u0107 g\u0142\u00f3wnie z pe\u0142noziarnistych produkt\u00f3w zbo\u017cowych, o niskim indeksie glikemicznym (IG poni\u017cej 55)<\/span><\/li>\n
      • Nale\u017cy spo\u017cywa\u0107 odpowiednia ilo\u015b\u0107 b\u0142onnika pokarmowego, szczeg\u00f3lnie jego frakcje rozpuszczalne\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ul>\n

        \"\"<\/p>\n

        Podsumowanie<\/b><\/h3>\n

        Zar\u00f3wno cukrzyca typu 1 jak 2 to powa\u017cna choroba, kt\u00f3ra wymaga edukacji, monitorowania i w\u0142a\u015bciwych dzia\u0142a\u0144. Mimo powa\u017cnych, cz\u0119sto zagra\u017caj\u0105cych \u017cyciu skutk\u00f3w choroby pacjenci maj\u0105 do dyspozycji wiele narz\u0119dzi i wiedzy, aby skutecznie zminimalizowa\u0107 ryzyko. W obu typach cukrzycy jej monitorowanie ze specjalist\u0105, zdrowy styl \u017cycia, zbilansowana dieta i aktywno\u015b\u0107 fizyczna, stanowi\u0105 pot\u0119\u017cne or\u0119\u017ce do walki o jako\u015b\u0107 i d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia pacjent\u00f3w.<\/span><\/p>\n

        \"\"<\/p>\n

        Chcia\u0142by\u015b wiedzie\u0107 wi\u0119cej? Pos\u0142uchaj wi\u0119cej o cukrzycy typu I. W odcinku Podcastu Stowarzyszenia Spo\u017cywo rozmawiaj\u0105 dietetycy: Przemys\u0142aw Mijal, Artur Weso\u0142y i \u017baneta Michalak.<\/b><\/h3>\n