Rak jelita grubego stanowi jeden z najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105cych nowotwor\u00f3w przewodu pokarmowego. Zachorowalno\u015b\u0107 z roku na rok przybiera tendencj\u0119 wzrostow\u0105. Uznaje si\u0119, \u017ce \u017cywno\u015b\u0107 mo\u017ce stanowi\u0107 g\u0142\u00f3wny czynnik ryzyka, a tak\u017ce dzia\u0142a\u0107 profilaktycznie w rozwoju choroby.\u00a0 Element ochronny,\u00a0 odgrywaj\u0105cy kluczow\u0105 rol\u0119, stanowi m.in. b\u0142onnik pokarmowy [1, 2].<\/p>\n
B\u0142onnik, inaczej zwany w\u0142\u00f3knem pokarmowym, to pozosta\u0142o\u015bci kom\u00f3rek ro\u015blinnych, oporne na proces trawienia przez enzymy w przewodzie pokarmowym cz\u0142owieka. W jelicie kr\u0119tym pozostaj\u0105 niestrawione, nast\u0119pnie przechodz\u0105 do okr\u0119\u017cnicy, gdzie ulegaj\u0105 cz\u0119\u015bciowej hydrolizie przez bytuj\u0105ce tam bakterie [3].<\/p>\n
W\u0142\u00f3kno pokarmowe obejmuje frakcj\u0119 rozpuszczaln\u0105, w sk\u0142ad kt\u00f3rej wchodz\u0105: pektyny, alginiany, cz\u0119\u015b\u0107 hemiceluzoz, karageny, gumy, agar oraz \u015bluzy ro\u015blinne, a tak\u017ce nierozpuszczaln\u0105, do kt\u00f3rej zalicza si\u0119: ligniny, wi\u0119kszo\u015b\u0107 hemiceluloz i celuloz\u0119 [3, 4]. Rozpuszczalne sk\u0142adniki w\u0142\u00f3kna zmniejszaj\u0105 wch\u0142anianie np. cholesterolu i glukozy, jednocze\u015bnie daj\u0105c uczucie syto\u015bci po spo\u017cytym posi\u0142ku, ponadto obni\u017caj\u0105 glikemi\u0119 poposi\u0142kow\u0105, a tak\u017ce dzia\u0142aj\u0105 hipocholesterolemicznie, czyli obni\u017caj\u0105 poziom cholesterolu. Z kolei frakcje nierozpuszczalne b\u0142onnika, poprzez zwi\u0119kszenie masy stolca oraz skr\u00f3cenie czasu pasa\u017cu jelitowego, przeciwdzia\u0142aj\u0105 zaleganiu tre\u015bci, a tak\u017ce rozwojowi niekorzystnej mikroflory [5].<\/p>\n
G\u0142\u00f3wn\u0105 funkcj\u0119 b\u0142onnika pokarmowego, wp\u0142ywaj\u0105c\u0105 na prewencj\u0119 rozwoju raka jelita grubego, stanowi skr\u00f3cenie czasu styczno\u015bci potencjalnie szkodliwych czynnik\u00f3w z b\u0142on\u0105 \u015bluzow\u0105 jelita poprzez zmniejszenie okresu pasa\u017cu jelitowego [14]. B\u0142onnik, zwi\u0119kszaj\u0105c\u00a0 mas\u0119 stolca, wp\u0142ywa na rozcie\u0144czenie zawartych w nim kancerogen\u00f3w \u2013 substancji mog\u0105cych przyczyni\u0107 si\u0119 do rozwoju choroby nowotworowej. Istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa tak\u017ce wi\u0105zanie kwas\u00f3w \u017c\u00f3\u0142ciowych oraz zakwaszenie \u015brodowiska tre\u015bci pokarmowej [3].<\/p>\n
B\u0142onnik pokarmowy pobudza tak\u017ce wzrost korzystnej mikroflory jelitowej, a przez fermentacj\u0119 w jelicie grubym przyczynia si\u0119 do produkcji kr\u00f3tko\u0142a\u0144cuchowych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych (SCFA) (kwas octowy, propionowy i mas\u0142owy) oraz gaz\u00f3w (metan, dwutlenek w\u0119gla
\ni wod\u00f3r) [6, 16]. Kwasy te spe\u0142niaj\u0105 funkcj\u0119 integraln\u0105 w utrzymywaniu r\u00f3wnowagi immunologicznej, odgrywaj\u0105c rol\u0119 cz\u0105steczki sygna\u0142owej, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy ze sob\u0105 uk\u0142ady: immunologiczny, nerwowy oraz gastryczny [7, 8, 9, 10]. Zostaj\u0105 one wch\u0142aniane przez kom\u00f3rki jelita grubego \u2013 kolonocyty, powoduj\u0105c m.in. wzrost namna\u017cania nab\u0142onka, zwi\u0119kszenie wch\u0142aniania sodu oraz p\u0142yn\u00f3w, a tak\u017ce hamowanie produkcji cholesterolu przez w\u0105trob\u0119 [5]. SCFA dzia\u0142aj\u0105 przeciwnowotworowo, przeciwzapalnie, a tak\u017ce regeneruj\u0105co na kom\u00f3rki jelita grubego [7]. W\u0142\u00f3kno pokarmowe powoduje wzrost wytwarzania ma\u015blanu, chroni\u0105cego kom\u00f3rki b\u0142ony jelita przed niekorzystnymi transformacjami, a poprzez wolne grupy karboksylowe, b\u0142onnik przybiera funkcje jonowymienne [4, 11].<\/p>\n
Kolejn\u0105 z funkcji b\u0142onnika jest jego zdolno\u015b\u0107 do wi\u0105zania metali ci\u0119\u017ckich, co skutkuje ograniczeniem ich wch\u0142aniania w organizmie [4]. Mechanizmem, kt\u00f3ry umo\u017cliwia ten proces, jest sorpcja<\/strong>, czyli poch\u0142anianie jednej substancji przez drug\u0105 \u2013 w tym przypadku szkodliwych metali przez frakcje w\u0142\u00f3kna pokarmowego. Dlaczego metale ci\u0119\u017ckie s\u0105 tak niebezpieczne dla organizmu? Powoduj\u0105 one zaburzenia w syntezie bia\u0142ek oraz produkcji no\u015bnika energii chemicznej \u2013 ATP. W zale\u017cno\u015bci od stopnia toksyczno\u015bci metali mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na rozw\u00f3j r\u00f3\u017cnych zatru\u0107, schorze\u0144 w tym nowotwor\u00f3w [17]. W badaniu Boryckiej [Borycka B.,2010] udowodniono, \u017ce b\u0142onnikowe odpady aroniowe i pomidorowe maj\u0105 zdolno\u015b\u0107 wi\u0105zania kadmu i o\u0142owiu [12].<\/p>\n Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce nadmierne ilo\u015bci b\u0142onnika pokarmowego mog\u0105 powodowa\u0107 zmniejszenie biodost\u0119pno\u015bci zwi\u0105zk\u00f3w mineralnych ze wzgl\u0119du na zawarte Wed\u0142ug Instytutu \u017bywno\u015bci i \u017bywienia dzienne zapotrzebowanie na b\u0142onnik zdrowej osoby doros\u0142ej wynosi \u015brednio 25g. W\u015br\u00f3d dzieci zalecane spo\u017cycie, w zale\u017cno\u015bci od wieku Poszczeg\u00f3lne produkty \u017cywno\u015bciowe charakteryzuj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cn\u0105 ilo\u015bci\u0105 b\u0142onnika pokarmowego.<\/p>\n \u0179r\u00f3d\u0142a b\u0142onnika pokarmowego<\/strong><\/p>\n Tabela 1 Zawarto\u015b\u0107 b\u0142onnika w poszczeg\u00f3lnych produktach (g\/100g cz\u0119\u015bci jadalnych).<\/p>\n
\nw nim fityniany. Najwi\u0119ksze powinowactwo wykazuj\u0105 pektyny, a tak\u017ce cz\u0105steczki zawieraj\u0105ce w swojej strukturze wolne grupy: hydroksylowe, karboksylowe i aminowe [13].<\/p>\nIle b\u0142onnika powinni\u015bmy dostarczy\u0107 w codziennej diecie?<\/strong><\/h3>\n
\ni p\u0142ci, kszta\u0142tuje si\u0119 na poziomie 10-21g\/d. U os\u00f3b starszych rekomendowane jest zmniejszone spo\u017cycie b\u0142onnika do 20g\/d. Zale\u017cne jest to od towarzysz\u0105cych chor\u00f3b oraz wskaza\u0144 medycznych [15].<\/p>\n