{"id":1128,"date":"2018-05-30T16:06:46","date_gmt":"2018-05-30T14:06:46","guid":{"rendered":"https:\/\/spozywo.pl\/?p=1128"},"modified":"2019-04-30T15:55:11","modified_gmt":"2019-04-30T13:55:11","slug":"spozycie-miesa-a-nowotwor-jelita-grubego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/spozywo.org\/?p=1128","title":{"rendered":"Spo\u017cycie mi\u0119sa a nowotw\u00f3r jelita grubego"},"content":{"rendered":"

Czy jedynym naszym ratunkiem jest wegetarianizm? Czy\u00a0czerwone mi\u0119so mo\u017ce go\u015bci\u0107 w naszych dietach?<\/strong><\/p>\n

Produkcja i spo\u017cycie mi\u0119sa na \u015bwiecie ci\u0105gle ro\u015bnie. Prognozuje si\u0119, \u017ce do 2020 roku jego spo\u017cycie przez jednego mieszka\u0144ca Unii Europejskiej wyniesie 85,4 kg\/rok. Szczeg\u00f3lnie zwi\u0119kszy si\u0119 udzia\u0142 w diecie drobiu i wieprzowiny. W Polsce w latach 1989-2012 spo\u017cycie mi\u0119sa przez jednego mieszka\u0144ca wzros\u0142o z 66,1 kg do 74,6 kg\/rok i nadal ma wykazywa\u0107 tendencj\u0119 rosn\u0105c\u0105 [1].<\/p>\n

Krajowy Rejestr Nowotwor\u00f3w podaje, \u017ce od roku 2000 liczba zachorowa\u0144 na nowotw\u00f3r jelita grubego w Polsce wzros\u0142a u m\u0119\u017cczyzn o 85%, a u kobiet o prawie 62%. Liczba zgon\u00f3w na przestrzeni lat 2000-2015 wzros\u0142a o blisko 1 tysi\u0105c przypadk\u00f3w u kobiet (co daje 33-procentowy wzrost) i a\u017c o 1,5 tysi\u0105ca przypadk\u00f3w u m\u0119\u017cczyzn w skali roku (wzrost o ponad 55%) [2].<\/p>\n

W 2007 roku ukaza\u0142 si\u0119 raport Ameryka\u0144skiego Instytutu Bada\u0144 nad Rakiem (AICR), w kt\u00f3rym stwierdzono zale\u017cno\u015b\u0107, popart\u0105 dowodami naukowymi, mi\u0119dzy spo\u017cyciem mi\u0119sa czerwonego i przetworzonego a rakiem jelita grubego. M\u00f3wi on o potencjalnym wp\u0142ywie substancji zawartych w mi\u0119sie, takich jak \u017celazo hemowe, azotany i azotyny, aminy heterocykliczne i wielopier\u015bcieniowe w\u0119glowodory aromatyczne (WWA) oraz omawia mechanizmy ich szkodliwego dzia\u0142ania [3].<\/p>\n

W roku 2015 \u015awiatowa Organizacja Zdrowia opublikowa\u0142a raport, informuj\u0105cy
\no zagro\u017ceniach p\u0142yn\u0105cych ze spo\u017cycia mi\u0119sa. Dwudziestu dw\u00f3ch naukowc\u00f3w przeanalizowa\u0142o ponad 800 bada\u0144 epidemiologicznych, badaj\u0105cych powi\u0105zania mi\u0119dzy spo\u017cyciem mi\u0119sa czerwonego i przetworzonego a zachorowalno\u015bci\u0105 na nowotwory. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 bada\u0144 wskazywa\u0142a na powi\u0105zania z rakiem jelita grubego, ale te\u017c z nowotworami trzustki, prostaty i \u017co\u0142\u0105dka [4].<\/p>\n

Mi\u0119so czerwone, takie jak wo\u0142owina, ciel\u0119cina, wieprzowina, jagni\u0119cina, baranina, konina i ko\u017al\u0119cina, zosta\u0142y sklasyfikowane jako prawdopodobnie rakotw\u00f3rcze dla ludzi<\/u>. Mi\u0119so przetworzone, czyli poddane obr\u00f3bce termicznej, soleniu, peklowaniu, fermentacji\u00a0i innym procesom, np. w\u0119dliny, suszone mi\u0119so, konserwy, przetwory i sosy na bazie mi\u0119sa, zosta\u0142y przydzielone do grupy 1 czynnik\u00f3w ryzyka. Oznacza to, \u017ce jest to \u017cywno\u015b\u0107 rakotw\u00f3rcza dla ludzi<\/u>, na co istniej\u0105 wystarczaj\u0105ce dowody naukowe [4].<\/p>\n

Masz w\u0105tpliwo\u015bci dietetyczne? Zadaj pytanie dietetykowi Stowarzyszenia Spo\u017cywo >><\/span><\/a><\/h3>\n

Opieraj\u0105c si\u0119 na dziewi\u0119ciu du\u017cych badaniach naukowych stwierdzono, \u017ce ka\u017cde 100 g mi\u0119sa czerwonego, spo\u017cywanego codziennie, mo\u017ce zwi\u0119ksza\u0107 o 17% ryzyko raka okr\u0119\u017cnicy i odbytnicy, a ka\u017cde 50 g mi\u0119sa przetworzonego \u2013 o 18%<\/u> [4,5].<\/p>\n

Jest to bardzo niepokoj\u0105ce w zwi\u0105zku ze zwi\u0119kszaj\u0105cym si\u0119 spo\u017cyciem mi\u0119sa, zar\u00f3wno w krajach wysoko rozwini\u0119tych, jak i w tych rozwijaj\u0105cych si\u0119, jak Chiny i Indie [3].<\/p>\n

Co dok\u0142adnie znajduje si\u0119 w mi\u0119sie, \u017ce mo\u017ce wywiera\u0107 tak znaczny wp\u0142yw na nasze zdrowie? Czy to zwi\u0119kszaj\u0105ce si\u0119 spo\u017cycie mi\u0119sa na \u015bwiecie tak silnie wp\u0142ywa na zwi\u0119kszenie zachorowalno\u015bci na nowotwory jelita grubego?<\/p>\n

Mi\u0119so czerwone<\/strong><\/h3>\n

Mi\u0119so jest \u017ar\u00f3d\u0142em pe\u0142nowarto\u015bciowego bia\u0142ka, witamin z grupy B, \u017celaza hemowego, czyli lepiej przyswajalnego przez nasz organizm, a tak\u017ce niezb\u0119dnego nam cynku. Wa\u017cne jest jednak umiarkowane jego spo\u017cycie, wynosz\u0105ce maksymalnie 300g tygodniowo<\/u> (na przyk\u0142ad 3 niedu\u017ce kotlety schabowe), w tym jak najmniej mi\u0119sa przetworzonego [3]. Stwierdzono, \u017ce to nie bia\u0142ko i t\u0142uszcz s\u0105 odpowiedzialne za proces nowotworowy w jelicie grubym, ale \u017celazo hemowe i inne zwi\u0105zki powstaj\u0105ce pod wp\u0142ywem obr\u00f3bki termicznej mi\u0119sa [6].<\/p>\n

W du\u017cym badaniu, w kt\u00f3rym przeanalizowano ponad 13 tysi\u0119cy przypadk\u00f3w nowotworu jelita grubego, stwierdzono, \u017ce istotny wp\u0142yw na jego wyst\u0105pienie mia\u0142o spo\u017cycie mi\u0119sa czerwonego. Dane wskazuj\u0105 na to, \u017ce spo\u017cycie 5 porcji mi\u0119sa czerwonego tygodniowo zwi\u0119ksza ryzyko zachorowania a\u017c o 13%, a to tylko jeden z wielu czynnik\u00f3w ryzyka [7].
\nW innym badaniu przeprowadzono 9-letni\u0105 obserwacj\u0119 ponad 37 tysi\u0119cy os\u00f3b i r\u00f3wnie\u017c stwierdzono, \u017ce zar\u00f3wno mi\u0119so czerwone, jak i przetworzone mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na wyst\u0105pienie raka jelita grubego [8]. Dok\u0142adne mechanizmy wp\u0142ywu mi\u0119sa czerwonego na wyst\u0105pienie tego nowotworu nie s\u0105 znane, jest jednak kilka czynnik\u00f3w sprzyjaj\u0105cych kancerogenezie, g\u0142\u00f3wnie po\u015brednio [6].<\/p>\n

W przypadku mi\u0119sa czerwonego wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 tak zwane \u201eprze\u0142adowanie\u201d organizmu \u017celazem hemowym. Jego nadmiar przyczynia\u0107 si\u0119 mo\u017ce do zwi\u0119kszonej produkcji wolnych rodnik\u00f3w tlenowych, czyli cz\u0105steczek, kt\u00f3re mog\u0105 uszkadza\u0107 kom\u00f3rki i materia\u0142 genetyczny organizmu [4, 6, 9, 10]. Mo\u017ce to wp\u0142ywa\u0107 na powstanie stanu zapalnego, a wszystko to prowadzi\u0107 mo\u017ce do niszczenia kom\u00f3rek jelita grubego i powstania procesu nowotworowego [3, 6]. Wp\u0142yw \u017celaza hemowego na ilo\u015b\u0107 powstaj\u0105cych wolnych rodnik\u00f3w por\u00f3wnywany jest do wp\u0142ywu promieniowania jonizuj\u0105cego [10].<\/p>\n

Jedno z bada\u0144 m\u00f3wi, \u017ce mi\u0119so surowe, np. wo\u0142owina, mo\u017ce zawiera\u0107 czynniki infekcyjne (kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 oporne na wysok\u0105 temperatur\u0119). Infekcje wywo\u0142ane ich dzia\u0142aniem, w po\u0142\u0105czeniu z czynnikami potencjalnie rakotw\u00f3rczymi, powstaj\u0105cymi podczas obr\u00f3bki termicznej, mog\u0105 prowadzi\u0107 do rozwoju raka jelita grubego [11].<\/p>\n

Na rozw\u00f3j nowotworu przez spo\u017cycie mi\u0119sa i zawartych w nim substancji pronowotworowych niekt\u00f3re osoby mog\u0105 by\u0107 nara\u017cone bardziej ni\u017c pozosta\u0142e \u2013 ze wzgl\u0119du na obecno\u015b\u0107 gen\u00f3w, kt\u00f3re sprzyjaj\u0105 rozwojowi nowotworu [12].<\/p>\n

Mi\u0119so przetworzone<\/strong><\/h3>\n

Obr\u00f3bka termiczna s\u0142u\u017cy przede wszystkim podniesieniu walor\u00f3w smakowych,
\na tak\u017ce strawno\u015bci mi\u0119sa [4]. Jednak zabiegi z udzia\u0142em wysokich temperatur sprawiaj\u0105, \u017ce zawiera ono wiele substancji potencjalnie kancerogennych, takich jak heterocykliczne aminy aromatyczne (HCA), wielopier\u015bcieniowe w\u0119glowodory aromatyczne (WWA), azotany i azotyny[9,13]. Szczeg\u00f3lnie wysokie st\u0119\u017cenie kancerogen\u00f3w stwierdzono w produktach mi\u0119snych przypalonych podczas sma\u017cenia lub pieczenia [14].<\/p>\n

Helmus i wsp.<\/em> (2013) na podstawie autorskiego kwestionariusza przeanalizowali wp\u0142yw spo\u017cycia mi\u0119sa, jego rodzaju i sposobu przygotowania, na rozw\u00f3j nowotworu jelita grubego. Przebadali oni ponad 2,5 tysi\u0105ca os\u00f3b, z czego ponad 1 tysi\u0105c os\u00f3b chorych. Skupili si\u0119 oni g\u0142\u00f3wnie na wp\u0142ywie WWA (wielopier\u015bcieniowych w\u0119glowodor\u00f3w aromatycznych) i amin heterocyklicznych (HCA). Ekspozycja dietetyczna na te zwi\u0105zki odbywa si\u0119 g\u0142\u00f3wnie poprzez mi\u0119so gotowane w wysokich temperaturach przez d\u0142u\u017cszy czas. Wysokie temperatury gotowania zamieniaj\u0105 kreatyn\u0119, aminokwasy i cukry zawarte w mi\u0119sie w HCA, a niekompletne spalanie materia\u0142\u00f3w organicznych takich jak drewno, podczas grillowania na wolnym ogniu, powoduje powstawanie WWA. U os\u00f3b z nowotworem jelita grubego stwierdzono wy\u017csze spo\u017cycie mi\u0119sa czerwonego, poddawanego d\u0142ugiej obr\u00f3bce w wysokich temperaturach, a tym samym wy\u017csze spo\u017cycie HCA i WWA w por\u00f3wnaniu do zdrowej grupy kontrolnej[15].<\/p>\n

Jako konserwant do wielu przetwor\u00f3w mi\u0119snych dodaje si\u0119 azotany i azotyny \u2013 przy niskim spo\u017cyciu witaminy C azotyny przekszta\u0142cane s\u0105 w jony nitrozowe, kt\u00f3re reaguj\u0105c z aminami w przewodzie pokarmowym daj\u0105 potencjalnie kancerogenne zwi\u0105zki \u2013 nitrozoaminy [6]. Cross i wsp.<\/em> (2010) wykazali, \u017ce spo\u017cycie azotan\u00f3w i azotyn\u00f3w wi\u0105\u017ce si\u0119 z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 wyst\u0105pienia nowotworu jelita grubego[9]. Formowanie zwi\u0105zk\u00f3w N-nitrozowych i wzrost ich st\u0119\u017cenia w okr\u0119\u017cnicy mo\u017ce prowadzi\u0107 do uszkodze\u0144 materia\u0142u genetycznego i kom\u00f3rek jelita grubego, co mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 podstaw\u0105 procesu nowotworowego [3].<\/p>\n

Mi\u0119so bia\u0142e oraz ryby i owoce morza<\/strong><\/h3>\n

Do mi\u0119sa bia\u0142ego, chudego zaliczamy dr\u00f3b (np. indyk, kurczak), ciel\u0119cin\u0119 oraz mi\u0119so z kr\u00f3lika. Jest ono bogate w bia\u0142ko, dlatego mo\u017ce by\u0107 wykorzystywane w diecie os\u00f3b chorych na nowotwory, by zatrzyma\u0107 utrat\u0119 masy cia\u0142a i masy mi\u0119\u015bniowej [14]. Cross i wsp.<\/em> (2010) w swoim badaniu wykazali odwrotn\u0105 korelacj\u0119 wyst\u0105pienia raka jelita grubego ze spo\u017cyciem mi\u0119sa z kurcz\u0105t, czyli mniejsz\u0105 zachorowalno\u015b\u0107 na ten rodzaj nowotworu. Nie stwierdzono \u017cadnego wp\u0142ywu indyka i ryb na wywo\u0142anie tej choroby. Za przyczyn\u0119 podaje si\u0119 r\u00f3\u017cnic\u0119 w zawarto\u015bci \u017celaza hemowego w mi\u0119sie bia\u0142ym i czerwonym [8,9]. Pozytywny wp\u0142yw mi\u0119sa bia\u0142ego dotyczy jedynie mi\u0119sa nieprzetworzonego lub nieznacznie przetworzonego \u2013 gotowanego, duszonego. Mi\u0119so bia\u0142e przetworzone, tak samo jak czerwone, mo\u017ce przyczynia\u0107 si\u0119 do wyst\u0105pienia raka jelita grubego [9,13]. Jako \u017ce odkrycie odwrotnych zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy spo\u017cyciem drobiu a rakiem jelita grubego by\u0142o niespodziewane, konieczne s\u0105 dalsze badania, by zale\u017cno\u015b\u0107 t\u0119 potwierdzi\u0107 [13].<\/p>\n

Co mo\u017cna wi\u0119c zrobi\u0107, by zmniejszy\u0107 ryzyko zachorowania?<\/strong><\/h3>\n

Istniej\u0105 badania wskazuj\u0105ce, \u017ce u os\u00f3b na diecie wegetaria\u0144skiej, czyli nie spo\u017cywaj\u0105cych mi\u0119sa, uszkodzenia kom\u00f3rek jelita grubego i prawdopodobie\u0144stwo powstania nowotworu s\u0105 mniejsze[3]. Jednak tak restrykcyjna dieta nie jest konieczna, by poprawi\u0107 szanse na zachowanie zdrowia. Przede wszystkim nale\u017cy ograniczy\u0107 spo\u017cycie wy\u017cej omawianych substancji kancerogennych, takich jak azotany i azotyny, \u017celazo hemowe, WWA i HCA. Poni\u017cej znajduj\u0105 si\u0119 wskaz\u00f3wki, jak mo\u017cna do tego d\u0105\u017cy\u0107.<\/p>\n

Wskaz\u00f3wki dla pacjenta:<\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n